Tam beş asırlık bir bekleyişin ardından... Bulgaristan, 14. yüzyılın sonlarından itibaren 3 Mart 1878 sabahına kadar Osmanlı egemenliği altında kaldı. İstanbul yakınlarında küçük bir köyde imzalanan barış antlaşmasıyla Bulgar devleti yeniden Bulgar halkına teslim edildi. Bu tarih, ülkenin Milli Günü olarak kabul edildi ve Bulgar takviminin en anlamlı, en duygusal günlerinden biri olmaya devam ediyor.

3 Mart'a giden yol, adeta kan deryalarından geçti. 1876 Nisan Ayaklanması, Osmanlı yönetimine karşı patlak veren ve korkunç bir vahşetle bastırılan bir Bulgar isyanıydı. Tüm köylerin katledilmesiyle yaşanan zulüm, Avrupa'yı şoka uğrattı ve Rusya'ya 1877'de Osmanlı İmparatorluğu'na savaş ilan etmesi için hem ahlaki hem de siyasi zemin hazırladı. Bu ayaklanma, Bulgarların sultanın egemenliğinden kurtulma kararlılığına sahip olduklarını tüm dünyaya açıkça gösterdi.

Takip eden Osmanlı-Rus Savaşı, kısa fakat oldukça şiddetli geçti. Rus kuvvetleri, çoğu orduyu durdurabilecek zorlu kış şartlarına rağmen Balkanlar üzerinden güneye doğru ilerledi. Bulgar siviller, onlara yiyecek sağladı, barınak sundu, sahra hastaneleri kurdu ve dağ geçitlerinde rehberlik etti. Bu, ulusal bir kampanya, kendiliğinden gelişen bir vatanseverlik dalgasıydı; zira halk, Bulgaristan'ın bağımsızlığını kazanma fırsatını net bir şekilde görüyordu. Savaşın en kanlı çatışmalarından biri olan Şıpka Geçidi'nde Rus ve Bulgar gönüllü güçleri, Osmanlı saldırılarını başarıyla püskürttü ve bu, belirleyici bir dönüm noktası oldu.

Ocak 1878'e gelindiğinde Osmanlı askeri gücü büyük ölçüde çökmüştü. Rus kuvvetleri İstanbul'un hemen dışındaki bölgelerde konuşlanmıştı. Nihayet 3 Mart 1878'de Ayastefanos Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile Hristiyan bir hükümete sahip, özerk ve kendi kendini yöneten, ayrıca kendi ordusunu kurma hakkına sahip bir Bulgaristan Prensliği'nin temelleri atıldı.

Ancak hikaye burada karmaşık bir hal alıyor. Ayastefanos Antlaşması, Tuna'dan Ege'ye, Karadeniz'den Makedonya'nın derinliklerine kadar uzanan geniş bir Bulgaristan haritası çizmişti. Bu, Bulgar milliyetçilerinin tüm hayallerini süsleyen bir coğrafyaydı. Ancak bu durum sadece dört ay sürdü. İngiltere ve Avusturya-Macaristan, yeni Bulgar devletinin Rusya'nın Doğu Akdeniz ve Balkanlar'daki nüfuzunu tehdit eden bir uydusu haline geleceğinden endişe ederek antlaşmaya karşı çıktı. Temmuz 1878'de toplanan Berlin Kongresi'nde büyük güçler Bulgaristan'ı yeniden parçalara ayırdı. Makedonya Osmanlılara iade edildi ve ülke ikiye bölündü. Tam bir kurtuluş olarak hissedilen durum, aniden yarım kalmış bir bağımsızlığa dönüştü.

साड़ीTarihçiler, Ayastefanos Antlaşması'nın tam olarak uygulanmış olması halinde, 19. ve 20. yüzyıllar boyunca Balkan Yarımadası'ndaki birçok çatışmayı önleyebileceğini savunuyor. Ne yazık ki, 1878'in yarım kalan işleri, nesiller boyu Bulgar dış politikasını gölgeledi; ülkeyi Balkan Savaşları'na ve nihayetinde her iki Dünya Savaşı'na da yanlış tarafta çekerek, sürekli elden kayıp giden sınırların peşinden koşturdu.

Tüm bu karmaşaya ve eksik bağımsızlığa rağmen, Bulgarlar tam ve resmî bağımsızlıklarının daha sonraki bir tarihini değil, 3 Mart'ı milli bayramları olarak benimsemiştir.

Bugün Bulgaristan genelinde, özgürlüğü için savaşan askerlere adanmış 400'den fazla korunmuş anıt bulunuyor. Her 3 Mart'ta Şıpka Geçidi Anıtı'na çelenkler bırakılır, ülkenin dört bir yanındaki şehir meydanlarında bayraklar göndere çekilir ve okul çocukları, bugüne ulaşmanın ne denli büyük bedeller gerektirdiğini bir kez daha öğrenirler.

2026 yılına gelindiğinde, Ortadoğu'da süren savaşlar ve Avrupa'nın güvenlik yapısındaki gerilimler ışığında 3 Mart, farklı bir anlam ve ağırlık kazanıyor. 2004'ten beri NATO, 2007'den beri ise AB üyesi olan Bulgaristan; var olma hakkının tanınması için beş yüzyıl bekleyen bir ülke olarak, bugün Avrupa'nın en güçlü ittifaklarının masasında yer alıyor. Bu gerçek de 3 Mart'ta anılması gereken önemli bir noktadır.