Ukrayna'daki savaşın patlak vermesinden dört yıl sonra, Ukraynalı mültecilerin Bulgar toplumuna entegrasyonu karmaşık ve acil bir sorun olmaya devam ediyor. BNR'nin haberine göre, geçici veya uluslararası koruma sağlandıktan sonra, sağlık hizmetlerine, eğitime, istihdama ve barınmaya erişimi kapsayan asıl dahil olma süreci başlıyor. Bu süreçte sivil toplum kuruluşları, özellikle de Bulgaristan'daki yabancılar için RefugLight platformu aracılığıyla ücretsiz hukuki yardım, bilgi ve destek sağlayan Haklara Erişim Vakfı kilit rol oynuyor.

Vakfın hukuk koordinatörü ve Sofya Barosu üyesi Yanka Kosarova, Bulgaristan Ulusal Radyosu'na yaptığı açıklamada, geçici korumanın 4 Mart 2027'ye kadar uzatılmasına rağmen, Bulgaristan'daki çoğu Ukraynalının statüleri için uzun vadeli bir çözüm aradığını belirtti. AB, üye devletlere Ukraynalı mülteciler için sürdürülebilir yollar sunmalarını tavsiye etti.

Bu tür uzun vadeli çözümler için iki ana yol bulunuyor. Ukraynalılar, genel prosedür kapsamında tam mülteci statüsü için başvurarak geçici korumadan geçiş yapabilir veya Bulgaristan Yabancılar Kanunu uyarınca yasal ikamet izni alabilirler. Kosarova'ya göre, Bulgaristan'da halen 73.000'den fazla Ukraynalı yaşıyor. Ülke ayrıca, savunmasız kişilere çalışma hakkı ve belirlenen yerlerde konaklamaya erişim sağlayan İnsani Yardım ve Entegrasyon Programı'nı da yürütüyor. Ancak, bu program mülteci nüfusunun yalnızca küçük bir kısmını kapsıyor. Birçoğu başlangıçta kapsam dışı bırakılmış, bu da Yüksek İdari Mahkeme'ye itirazlara yol açmış ve mahkeme, özellikle 18 yaş altı çocuklara ilişkin kısıtlayıcı kararları kısmen iptal etmiştir.

Resmi programların dışında bile, mülteciler genellikle kendilerini geçindirmenin yollarını buluyor. Geçici koruma, işgücü piyasasına erişime izin verse de, birçok işveren kısa süreli kayıt kartları nedeniyle mültecileri işe almaktan çekiniyor. Mesleki niteliklerin tanınması da bir sorun olmaya devam ediyor; ancak birçok Ukraynalı, Bulgaristan'ın otel ve restoran sektörlerinde istihdam ediliyor. Mülteciler ayrıca Bulgaristan vatandaşlarıyla aynı şartlarda sağlık sigortasına erişebiliyor.

Dil öğrenimi, entegrasyonun hayati bir bileşenidir. Sivil toplum kuruluşları ve İstihdam Ajansı aracılığıyla Bulgarca dil kursları mevcut olup, mültecilerin topluma uyum sağlamasına ve katılmasına yardımcı oluyor. Ukraynalı çocukların eğitimi de önemli bir odak noktasıdır. Eğitim Bakanlığı'na göre, 5.379 Ukraynalı çocuk Bulgar okullarına devam ediyor. Aheloy'daki Hristo Botev İlkokulu, mültecilerin ilk dalgasından bu yana Ukraynalı öğrencileri kabul eden okullardan biridir. Şu anda, okulda Ukrayna'dan 125 çocuk eğitim görüyor ve birçoğu Sunny Beach ve Sveti Vlas'taki aileleriyle birlikte yaşıyor.

Pomorie Belediyesi, bu çocukların taşınması için iki okul otobüsü sağladı. Okul müdürü Yuliana Atanasova, kabulün ilk yıllarında güven inşa etmenin esas olduğunu belirtti. Ek Bulgarca dil desteği sunuluyor ve öğrenciler tiyatro ve halk dansları grupları gibi ders dışı etkinliklere katılıyor.

Odesa'dan 11 yaşındaki Varvara adlı bir öğrenci deneyimini paylaştı: "2023 civarında geldiğimde Bulgarca bilmiyordum. Yaklaşık altı ayda öğrendim. Dilbilgisi, özellikle ders kitaplarında zordu ama şimdi iyi konuşup iletişim kurabiliyorum."

Bu çabalara rağmen eksiklikler devam ediyor. Anaokulu ve okullarda yeterli yer olmaması nedeniyle eğitime erişemeyen Ukraynalı çocuk sayısı hakkında veri eksikliği var. Mültecilerin entegrasyonu, Bulgaristan'daki Ukraynalıların istikrarlı ve güvenli bir yaşam kurabilmelerini sağlamak için hükümet kurumları, sivil toplum kuruluşları ve yerel topluluklar arasında koordinasyon gerektiren uzun vadeli bir görev olmaya devam ediyor.